Rijangst, je bent niet gek, je brein doet gewoon moeilijk

Wat is rijangst?

Zweten bij de gedachte aan invoegen. Hartslag 180 bij een rotonde.
En ineens lijkt die auto achter je persoonlijk beledigd dat jij 49 rijdt waar je 50 mag.
Goed nieuws, dit ligt niet aan jou. Slecht nieuws, je brein is de boosdoener.

Wetenschappers noemen het rijangst, soms zelfs amaxofobie. Klinkt heftig, maar het komt vaker voor dan je denkt. Onderzoek laat zien dat een flink deel van de mensen spanning of angst ervaart tijdens het autorijden, vooral bij examens, druk verkeer of onbekende situaties. Je bent dus eerder gemiddeld dan uitzonderlijk.

Wat gebeurt er bij rijangst?

Wat gebeurt er dan precies? Simpel gezegd, je brein ziet gevaar.
Niet per se echt gevaar, maar mogelijk gevaar.
En je brein is daar evolutionair nogal fanatiek in. Het stresssysteem gaat aan, adrenaline erbij, focus weg.
Handig als je een sabeltandtijger tegenkomt. Maar minder handig bij achteruit inparkeren.

En nee, dit betekent niet dat je slecht kunt rijden.
Onderzoek laat zien dat mensen met rijangst vaak technisch prima rijden, maar meer fouten maken zodra de druk stijgt.
Niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat rijangst letterlijk ruimte inneemt in je hoofd. Alsof iemand tijdens je rijles constant tegen je zegt, niet verpesten hoor, niet verpesten hoor.

Dan de vraag die vaak gesteld wordt, is het aanleg? Gedeeltelijk ja. Er is geen “rijangst-gen”, maar wel onderzoek dat laat zien dat sommige mensen van nature gevoeliger zijn voor stress en prikkels. Dat heeft te maken met hoe je zenuwstelsel reageert, hoe snel je alarm afgaat. Tel daar een vervelende ervaring bij op, een keer afgeslagen, bijna-ongeluk, strenge examinator, en je brein plakt er een label op. Autorijden is gevaarlijk. Klaar.
Het interessante is, datzelfde onderzoek laat ook zien dat angst niet vaststaat. Het brein leert. En wat geleerd is, kan ook weer afgeleerd worden. Door herhaling, door veilige ervaringen, door een instructeur die niet alleen zegt wat je moet doen, maar ook begrijpt wat er in je hoofd gebeurt.

Rijangst kun je overwinnen

En misschien wel het belangrijkste, angst betekent niet dat je het nooit gaat kunnen. Het betekent alleen dat je brein extra uitleg nodig heeft. Sommige mensen leren rijden op automatische piloot. Anderen moeten eerst hun innerlijke paniekhamster geruststellen. Beide halen uiteindelijk hun rijbewijs.

Dus als je zenuwachtig bent tijdens rijles of examen, weet dit. Je bent niet zwak, niet raar en zeker niet alleen. Je brein doet gewoon wat het denkt dat nodig is. Met de juiste begeleiding leert het vanzelf dat die rotonde geen levensbedreigende jungle is, maar gewoon asfalt met haaientanden.

En ja, zelfs dat achteruit inparkeren overleef je. Echt.

Gebaseerd op onderzoek uit de verkeerspsychologie en neurowetenschap (o.a. Journal of Anxiety Disorders en Emotion).